ابو القاسم سلطانى
115
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 1290 كسوندى ( مخزن ) Cassia occidentalis L . گياهى است علفى ، يك ساله به بلندى 5 ، 1 - 5 ، 0 متر ، داراى شاخههاى باريك و بنفش رنگ از خانواده Caesalpiniaceae ، برگ از 4 تا 12 جفت برگچههاى بيضوى نوك باريك تشكيل شده ، گل زردرنگ و ميوه به شكل غلاف باريك ، دراز محتوى 30 - 20 دانه سبزرنگ است . گياه در جنوب هند ، هيماليا ، برمه ، سيلان ، بنگال ، شرق پاكستان ، كراچى و طبق نوشته فلور ايران در بلوچستان رويش دارد در ليبى كشت مىشود و آن را سنا و سناى مكى مىنامند . تاريخچه : در هند و پاكستان گياه را كسوندى Kasondi مىنامند و سابقه مصرف طولانى در آنجا دارد . قديمىترين كتاب فارسى كه شرح آن آمده است مخزن الادويه مىباشد . صاحب مخزن مىنويسد كسوندى لغت هندى است و آن نباتى است هندى به اندازه قامت انسان ، شاخههاى آن زياد ، بنفش رنگ ، برگ آن شبيه به سناى مكى و شنبليله گل آن زردرنگ و طبيعت آن گرم و خشك است پادزهر سموم خوراكى و متعادلكننده خلطهاى فاسد مىباشد در سرفه سودمند است و سرفه چهارپايآن را با آن درمان مىكنند و اگر ريشه آن را با چند دانه فلفل سياه سائيده و به صورت پودر به مارگزيده بهدهند شفا يابد و ضماد ريشه آن در اكزما سودمند است 1 * . تركيبات شيميائى : برگها داراى Carbartin و ماده رنگى و دانهها داراى Achrosine ، كريزاروبين ، امودين ، توكسالبومين Toxalbumine ، گلوكوسنين Glucosenin ، ماده رنگى ، قند صمغ ، نشاسته ، موسيلاژ و سلولز ، مواد معدنى نظير سولفات و فسفات كلسيم ، سولفات منيزيم ، كلرور سديم ، آهن ، سيليس ، تانيك اسيد ، كريزوفانيك اسيد ، ماليك اسيد و حدود 5 ، 2 درصد روغن دارد . ريشه گياه داراى اكسىميتيل آنتراكينون ، Physicon ، امودين ، يك ماده تلخ غيرآلكالوئيدى و رزين مىباشد . قسمتهاى مورد استفاده دانه ، برگ و ريشه گياه مىباشد . در هند ، پاكستان ، چين و ژاپن از برگ گياه در سرفه ، سكسكه ، آسم ، درد گلو ، درد دندان ، تب نوبه به جاى كنين ، لكوره و هريس استفاده مىشود و در افريقا برگ گياه در يرقان و آسم مصرف سنتى دارد . جوشانده دانه در سرفه ، سياهسرفه ، درد معده ، اسهال و بهعنوان تببر كاربرد دارد . از جوشانده ريشه بهعنوان ضد نفخ ، مسكن و ضد گزيدگى حشرات استفاده مىشود .